Równoczesne złożenie do sądu wniosku o restrukturyzację i wniosku o ogłoszenie upadłości, co w takiej sytuacji?

ZBIEG WNIOSKU O OGŁOSZENIE RESTRUKTURYZACJI I UPADŁOŚCI W TYM SAMYM CZASIE

Nie można wykluczyć sytuacji, gdy jeden reprezentant dłużnika złoży wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, podczas gdy inny reprezentant dłużnika złoży wniosek o ogłoszenie upadłości. Dochodzi wówczas do zbiegu dwóch różnych wniosków. Pojawia się na tym tle pytanie, który wniosek będzie miał pierwszeństwo, który sąd rozpozna obydwa wnioski, w jakich okolicznościach obydwa wnioski mogą być rozpoznane?

Kwestię zbiegu obydwu wniosków rozstrzyga zasadniczo art. 11 pr. restr. W świetle regulacji zawartej w tym przepisie w przypadku złożenia wniosku restrukturyzacyjnego i wniosku o ogłoszenie upadłości, w pierwszej kolejności rozpoznaje się wniosek restrukturyzacyjny.

Istotne: Pierwszeństwo wniosku restrukturyzacyjnego jest konsekwencją przyjęcia przez ustawodawcę prymatu restrukturyzacji nad upadłością, gdyż ta ostatnia jest mniej korzystna z punktu widzenia dalszego bytu przedsiębiorstwa.

WNIOSEK O RESTREKTURYZACJĘ NIE ZAWSZE PIERWSZY PRZED WNIOSKIEM O UPADŁOŚĆ

Pierwszeństwo wniosku restrukturyzacyjnego nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Może ono ulec zmianie, jeżeli mogłoby w wyniku tego dojść do naruszenia interesu ogółu wierzycieli (art. 12 ust. 3 zdanie pierwsze pr. restr.).

Istotne: Interes wierzycieli należy rozumieć jako korzyść o charakterze majątkowym ogółu.

KONIECZNOŚĆ ZAWIADOMIENIA SĄDU O ZŁOŻENIU DWÓCH WNIOSKÓW PRZEZ UPRAWNIONEGO

Realizacja zasady pierwszeństwa wniosku restrukturyzacyjnego wymaga przede wszystkim zawiadomienia sądu upadłościowego o fakcie złożenia wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. Jak bowiem stanowi art. 12 ust. 1 pr. restr., sąd restrukturyzacyjny niezwłocznie po powzięciu wiadomości o złożeniu wniosku o ogłoszeniu upadłości zawiadamia sąd upadłościowy o złożeniu wniosku restrukturyzacyjnego. W następstwie tego zgłoszenia sąd upadłościowy wstrzymuje rozpoznanie wniosku o ogłoszenie upadłości do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie wniosku restrukturyzacyjnego (art. 12 ust. 2 zdanie pierwsze pr. restr.).

Istotne: Celem zapewnienia realnej ochrony wierzycieli i zapobiegnięcie ich pokrzywdzeniu przepis art. 12 ust. 2 zdanie drugie pr. restr. stanowi, że nawet wstrzymanie rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości, nie wyłącza możliwości zabezpieczenia majątku dłużnika.

Zasada prymatu interesu wierzycieli nad zasadą pierwszeństwa rozpoznania wniosku restrukturyzacyjnego znajduje odzwierciedlenie w tym, że w razie gdyby interes ten mógł zostać naruszony sąd upadłościowy wydaje postanowienie o przejęciu wniosku restrukturyzacyjnego do wspólnego rozpoznania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości i rozstrzygnięcia jednym postanowieniem. Sąd upadłościowy rozpoznaje wnioski w składzie właściwym do rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości.

Istotne: Sąd upadłościowy rozpoznaje wnioski o upadłość w składzie trzech sędziów zawodowych (art. 18 pr. upad.).

DOPUSZCZALNE OPCJE W KWESTII OGŁOSZENIA UPADŁOŚCI LUB WSZCZĘCIA RESTRUKTURYZACJI

Mając na względzie możliwe rozwiązania należy opowiedzieć się za poglądem, zgodnie z którym sąd upadłościowy może:

1. ogłosić upadłość, a tym samym odmówić otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego;
2. wszcząć postępowanie restrukturyzacyjne i oddalić wniosek o ogłoszenie upadłości.

W tej drugiej opcji, sąd wyznacza sędziego-komisarza oraz nadzorcę sądowego albo zarządcę. Dalsze postępowanie toczy się w sądzie, który wszczął postępowanie (art. 16 i 17 pr. restr.).

Istotne: Terminologia odwołująca się do sądu restrukturyzacyjnego i sądu upadłościowego nie ma większego znaczenia, gdyż w obydwu wypadkach chodzi o sąd rejonowy (sąd gospodarczy) właściwy miejscowo dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika (art. 15 pr. restr. w zw. z art. 18 pr. upad.). Sprawy bowiem zarówno restrukturyzacyjne, jak i upadłościowe są sprawami gospodarczymi (argument z art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych).

Odstępstwem od zasady pierwszeństwa wniosku restrukturyzacyjnego jest okoliczność, że przejęcie wniosku restrukturyzacyjnego do wspólnego rozpoznania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości prowadziłoby do:

• znacznego opóźnienie wydania orzeczenia w przedmiocie ogłoszenia upadłości;
• szkody wierzycieli;
• znajomości przez sąd podstaw restrukturyzacji przedstawionych przez dłużnika we wniosku restrukturyzacyjnym.

Jeżeli powyższe przesłanki zostają ziszczone, sąd upadłościowy nie wydaje postanowienia o przejęciu wniosku restrukturyzacyjnego do wspólnego rozpoznania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, lecz rozpoznaje wniosek o ogłoszenie upadłości, o czym zawiadamia sąd restrukturyzacyjny (art. 12 ust. 4 pr. restr.). Sąd upadłościowy może więc wniosek o ogłoszenie upadłości odrzucić lub oddalić. Nie będzie to jednak przeszkodą do uwzględnienia wniosku o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub wniosku o zatwierdzenie układu zawartego w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Ponadto sąd upadłościowy może uwzględnić wniosek o ogłoszenie upadłości i ogłosić upadłość, co spowoduje wstrzymanie wniosku restrukturyzacyjnego. Argument ten wynika z art. 13 pr. rest., zgodnie z którym jeżeli została ogłoszona upadłość dłużnika, sąd restrukturyzacyjny wstrzymuje rozpoznanie wniosku restrukturyzacyjnego do czasu uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Uprawomocnienie się postanowienia o ogłoszeniu upadłości oznacza zatem, że sąd restrukturyzacyjny odmawia zatwierdzenia układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu albo odmawia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Natomiast w przypadku uchylenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przepisy art. 11 i art. 12 ust. 2-4 stosuje się odpowiednio.

Istotne: W okresie od otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego do dnia jego zakończenia lub prawomocnego umorzenia nie można ogłosić upadłości przedsiębiorcy (art. 9a pr. upad.).

TERMIN UMORZENIA POSTĘPOWANIA RESTRUKTURYZACYJNEGO

Gdyby jednakże doszło do sytuacji, gdy w stosunku do dłużnika zostanie ogłoszona upadłość a jednocześnie zostanie otwarte postępowanie restrukturyzacyjne, wówczas na mocy art. 325 ust. 1 pkt 4 pr. restr., sąd umarza postępowanie restrukturyzacyjne z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszenie upadłości.

Istotne: Postanowienie o ogłoszeniu upadłości nie musi uprawomocniać się po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, albowiem wystarczy sam fakt prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości, nawet jeżeli nastąpiło to przed otwarciem postepowania restrukturyzacyjnego.

Warto podkreślić, że przepisy regulujące zbieg wniosku o ogłoszenie upadłości i wniosku restrukturyzacyjnego nie mają zastosowania do sytuacji ogłoszenia upadłości po zatwierdzeniu układu. Ogłoszenie bowiem upadłości dłużnika w czasie wykonywania układu albo oddalenie w tym czasie wniosku o ogłoszenie jego upadłości na podstawie art. 13 Prawa upadłościowego skutkuje wygaśnięciem układu z mocy prawa z dniem uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości albo oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 178 pr. restr.).

CO NA TO SĄD?

Zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2018 r., VIII GZ 138/13, pierwszeństwo wniosku restrukturyzacyjnego nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż doznaje pewnych wyjątków przewidzianych wart. 9b ust. 3 i 4 pr. upad., które to przepisy przewidują możliwość wydania postanowienia o przejęciu wniosku o ogłoszenie upadłości i wniosku restrukturyzacyjnego do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia jednym postanowieniem (ust. 3) oraz, bez wydawania postanowienia o przejęciu wniosków do wspólnego rozpoznania, rozpoznać w pierwszej kolejności wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 4).Ta pierwsza możliwość, zgodnie z brzmieniem art. 9b ust.3 pr. upad., wystąpi wtedy gdy wtrzymaniu rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości sprzeciwia się interes ogółu wierzycieli. Tożsama regulacja znalazła się wart. 12 ust. 1-4 pr. restr. Istota zbiegu wniosków sprowadza się do wyboru pomiędzy drogą restrukturyzacji a upadłości. W sytuacji zatem połączenia obu wniosków do wspólnego rozpoznania uzasadnienie tej decyzji ujawnione zostaje w postanowieniu wydanym po przejęciu, co jest oczywiste jeśli wziąć pod uwagę, że uwzględnienie jednego wniosku determinuje oddalenie drugiego. Poza tym, w przypadku łącznego rozpoznania obu wniosków istnieje również gwarancja należytego wyważenia interesów dłużnika i wierzycieli. Wobec tego zarzuty dotyczące braku uzasadnienia postanowienia o przejęciu wniosku o ogłoszenie upadłości i wniosku o restrukturyzację (o otwarcie postępowania sanacyjnego) są chybione, natomiast chwila, z którą dłużnik z motywami tej decyzji ma możliwość zapoznania się powstaje w dacie wydania postanowienia wydanego po połączeniu wniosków.

PRZYKŁAD Z ŻYCIA WZIĘTY

Członek zarządu spółki KIKA sp. z o.o., Wacław Lisowski złożył w dniu 4 maja 2023 r., do sądu rejonowego Wydziału Gospodarczego we Wrocławiu wniosek o wszczęcie postępowania sanacyjnego w postępowaniu restrukturyzacyjnym. W tym samym dniu Igor Walczak, również członek zarządu spółki, złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Po kilku dniach sąd restrukturyzacyjny zawiadomił sąd upadłościowy o zbiegu dwóch wniosków. Po zbadaniu szczegółów okazało się, że zachodzą przesłanki do ogłoszenia upadłości, a to ze względu na znaczące opóźnienie, możliwość pokrzywdzenia wierzycieli i znajomość przez sąd podstaw restrukturyzacji przedstawionych przez dłużnika we wniosku restrukturyzacyjnym. Sąd upadłościowy nie wydał w tej sytuacji postanowienia o przejęciu wniosku restrukturyzacyjnego do wspólnego rozpoznania z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, lecz rozpoznał wniosek o ogłoszenie upadłości, o czym zawiadomił sąd restrukturyzacyjny. W następstwie tego sąd restrukturyzacyjny wstrzymał rozpoznanie wniosku restrukturyzacyjnego do czasu uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

PODSUMOWANIE – PORADNIK PRAKTYCZNY

1. Wniosek o ogłoszenie upadłości jest rozpoznawany niezależnie i bez żadnego związku z wnioskiem restrukturyzacyjnym. Swobodną decyzję w tym zakresie podejmuje sąd gospodarczy.
2. Sąd restrukturyzacyjny z kolei na zasadach ogólnych powinien zawiadomić sąd upadłościowy o złożeniu wniosku restrukturyzacyjnego. Jeżeli zatem zostanie już ogłoszona upadłość, sąd restrukturyzacyjny wstrzymuje rozpoznanie wniosku do czasu uprawomocnienia się wniosku o ogłoszenie upadłości, a gdy to się stanie odmówi zatwierdzenia układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu lub otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego.
3. Prawomocne zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu nie jest przeszkodą do ogłoszenia upadłości dłużnika. Wniosek taki może jednak zostać oddalony, przy czym nie ze względów formalnych, ale na skutek braku podstaw do ogłoszenia upadłości, w szczególności nie będzie można uznać, że dłużnik jest niewypłacalny.
4. Nie jest dopuszczalne prowadzenie kilku postępowań restrukturyzacyjnych i kilku upadłościowych, lecz jedno ściśle ustalone postępowanie.
5. Krąg podmiotów posiadających zdolność restrukturyzacyjną został określony w art. 4 ust. 1 pr. restr. Nie ogranicza się on wyłącznie do przedsiębiorców. Oznacza to, że nie tylko przedsiębiorcy, ale też inne podmioty nie mogą ogłosić upadłości w okresie od otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego do jego prawomocnego zakończenia lub prawomocnego umorzenia postępowania. Można w tym przypadku mówić o czasowym ograniczeniu zdolności upadłościowej.
6. Zbieg wniosku restrukturyzacyjnego i wniosku o ogłoszenie upadłości, to sytuacja procesowa, w ramach której dochodzi do zbiegu podmiotów (dłużników) i przedmiotów (złożenie kilku wniosków w celu rozwiązania sytuacji konfliktowej dłużnika z wierzycielami bądź pomiędzy wierzycielami).

Autor: dr Mariusz Korcyl

Radca Prawny