Likwidacja w KRS zadłużonej spółki, możliwe, czy też niemożliwe?

W praktyce stosowania prawa od dawna trwają dyskusje na temat możliwości rozwiązania spółki osobowej, a także spółki kapitałowej, które są zadłużone. Z jednej strony pojawia się kwestia, czy tak zadłużoną spółkę sąd rejestrowy w ogóle rozwiąże. Z drugiej strony rozbieżność zdań wywołuje zagadnienie jakie rozwiązanie jest najlepsze dla zadłużonej spółki. Chodzi w szczególności o to czy właśnie likwidacja, czy też może ogłoszenie upadłości zadłużonej spółki jest rozwiązaniem najkorzystniejszym. Dlatego też warto przyjrzeć się bliżej przedmiotowej problematyce.

LIKWIDACJA ZADŁUŻONEJ SPÓŁKI

Likwidacja zadłużonej spółki umożliwia zakończenie działalności gospodarczej. Nie jest to jednak najlepszy sposób na rozwiązanie problemów wynikających z istniejących długów. Rzecz bowiem w tym, aby zakończyć działalność z dodatnim wynikiem finansowym. Nie może przy tym umknąć uwagi, że proces likwidacji spółki jest procesem długotrwałym i czasochłonnym, bo w przypadku spółek kapitałowych mogącym trwać nawet dłużej niż jeden rok.

Likwidatorzy mają za zadanie zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania, upłynnić majątek spółki i podzielić majątek między wspólników. Jednakże brak realizacji tych celów nie stanowi przeszkody do przeprowadzenia likwidacji spółki. Oznacza, to, że nawet spółka mająca długi może zostać wykreślona z KRS.

Istotne: Niespłacone długi spółki nie znikają automatycznie po wykreśleniu z rejestru KRS. Tym samym wierzyciele mogą nadal dochodzić swoich roszczeń od wspólników. Jest to szczególnie ważne w odniesieniu do spółek osobowych, w których wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki.

W trakcie likwidacji, likwidatorzy powinni zatem spłacić długi spółki w miarę możliwości finansowych, a jeżeli to niemożliwe, zabezpieczyć środki na przyszłe spłaty lub umorzyć długi. Spółka może być wykreślona z rejestru, nawet wtedy gdy nie spłaciła wszystkich długów. Jednakże należy pamiętać, że członkowie zarządu spółek kapitałowych mogą ponosić odpowiedzialność za niespłacone zobowiązania, co dotyczy także wspólników spółek osobowych.

Istotne: W razie braku możliwości spłaty długów spółki, likwidatorzy powinni zabezpieczyć środki na przyszłe spłaty poprzez przykładowo utworzenie depozytu sądowego lub doprowadzić do umorzenia długów. Tylko w taki sposób wspólnicy lub członkowie zarządu mogą uniknąć odpowiedzialności za długi po rozwiązaniu spółki, które będą dochodzone przez wierzycieli po zakończeniu procesu likwidacji. Samo bowiem zakończenie procesu likwidacji spółki nie powoduje, że długi znikają automatycznie.

OGŁOSZENIE UPADŁOŚCI SPÓŁKI Z DŁUGAMI

Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Tak więc składając wniosek do sądu o ogłoszenie upadłości wspólnicy i członkowie zarządu chronią swój majątek osobisty przed wierzycielami. Z kolei wierzyciele uzyskują dostęp do  masy upadłościowej, którą się dzielą. Oczywiste pozostaje przy tym, że nie zawsze majątek zadłużonej spółki wystarczy do zaspokojenia przez wierzycieli, niemniej jednak zaspokajają swoje roszczenia chociaż w części.

W omawianym przypadku właściwy jest tryb upadłości likwidacyjnej. Polega on na zbyciu przedsiębiorstwa upadłej spółki wraz z zaspokojeniem wierzycieli w możliwie najwyższym stopniu.

W tym miejscu warto przytoczyć przepisy odnoszące się do kwestii niewypłacalności spółki. Zatem dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (zob. art. 11 ust. 1, 1a i 2 Prawa upadłościowego).

Istotne: Zważywszy na powyższe regulacje nie podlega kontrowersji, że zdecydowanie lepszym rozwiązaniem dla zadłużonej spółki jest ogłoszenie jej upadłości niż przeprowadzanie likwidacji. Wynika to z faktu, że jedynie ogłoszenie upadłości pozwala pozbyć się skuteczniej problemów zadłużeniowych.

WYKREŚLENIE Z KRS SPÓŁKI Z DŁUGAMI A ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA DŁUGI

Brak jakichkolwiek podstaw prawnych, aby sąd rejestrowy, mógł nie wykreślić z rejestru KRS spółki z długami. Oczywiście istnienie długów komplikuje znacząco proces likwidacji mając na uwadze kwestie formalno-prawne, ale jednocześnie nie stanowi to powodu do odmowy wykreślenia zadłużonej spółki z KRS.

Należy mieć wszakże na względzie, że wykreślenie z KRS spółki z o.o. z długami nie zwalnia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki członków jej zarządu oraz likwidatorów. Osoby te na podstawie art. 299 k.s.h. ponoszą solidarną odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki w sytuacji, gdy egzekucja z jej majątku stała się bezskuteczna.

Podobnie w spółkach osobowych wspólnik odpowiada całym swoim majątkiem osobistym za zobowiązania spółki, również w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (zob. np. art. 22 § 2 w zw. z art. 31 k.s.h.).

WYKREŚLENIE ZADŁUŻONEJ SPÓŁKI BEZ PRZEPROWADZENIA LIKWIDACJI

Jest to jedna z możliwych opcji wykreślenia zadłużonej spółki. Sprawdzi się jednak ona wyłącznie w przypadku spółki jawnej, partnerskiej i komandytowej, ale już nie w stosunku do spółki komandytowo-akcyjnej, spółki z o.o., prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej, które nie mogą być rozwiązane bez procesu likwidacji.  Od tej zasady istnieją pewne wyjątki, o czym poniżej.

WYKREŚLENIE ZADŁUŻONEJ SPÓŁKI PRZEZ SĄD REJESTROWY

Istnieje możliwość złożenia wniosku do sądu rejestrowego o wykreślenie każdej spółki z rejestru bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Ustawodawca przewidział taką możliwość w art. 25 a ust. 1 pkt 1-5 ustawy o KRS. Ma to zatem miejsce w przypadku, gdy:

• oddalając wniosek o ogłoszenie upadłości lub umarzając postępowanie upadłościowe, sąd upadłościowy stwierdzi, że zgromadzony w sprawie materiał daje podstawę do rozwiązania bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego;
• oddalono wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzono postępowanie upadłościowe z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania;
• wydano postanowienie o odstąpieniu od postępowania przymuszającego lub jego umorzeniu;
• mimo wezwania sądu rejestrowego nie złożono rocznych sprawozdań finansowych za 2 kolejne lata obrotowe;
• mimo dwukrotnego wezwania sądu rejestrowego nie wykonano innych obowiązków, o których mowa w art. 24 ust. 1, tj. w przypadku stwierdzenia, że wniosek o wpis do Rejestru lub dokumenty, których złożenie jest obowiązkowe, nie zostały złożone pomimo upływu terminu, sąd rejestrowy wzywa obowiązanych do ich złożenia – wyznaczając dodatkowy 7-dniowy termin.

Istotne: Sąd rejestrowy wykreśla zadłużoną spółkę z rejestru, jeżeli stwierdzi, że spółka faktycznie zaprzestała prowadzenia działalności i nie posiada zbywalnego majątku.

CO NA TO SĄD?

W postanowieniu z dnia 5 grudnia 2003 r., IV CK 256/02 Sąd Najwyższy stwierdził, że postępowanie likwidacyjne może zostać zakończone nawet wtedy, gdy nie wszystkie zobowiązania spółki zostały spłacone: „możliwe jest wykreślenie z rejestru handlowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli w wyniku przeprowadzonego i zakończonego postępowania likwidacyjnego zostanie spieniężony cały jej majątek, a mimo to zostaną niespełnione zobowiązania ciążące na tej spółce”. W innym postanowieniu z dnia 20 września 2007 r., II CSK 240/07 Sąd Najwyższy uznał, że możliwe jest wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z rejestru także wtedy, jeżeli nie ma ona majątku pozwalającego na wypełnienie w toku postępowania likwidacyjnego wszystkich jej zobowiązań i pozostaną one niezaspokojone.

PRZYKŁAD Z ŻYCIA WZIĘTY

Marcin Jasiński założył dwie spółki. Jedną spółkę komandytową oraz drugą spółkę z o.o. Przedmiotem działalności spółek w głównej mierze była produkcja styropianu. W pewnym momencie linia produkcyjna popsuła się na okres dwóch tygodni. Po naprawie ponownie doszło do popsucia się, tym razem innych maszyn w linii produkcyjnej. Spowodowało to, że liczni kontrahenci zrezygnowali ze współpracy ze spółkami. Jednocześnie przerwy w produkcji spowodowały wzrost kosztów działalności, co doprowadziło do powstania długów po stronie spółek. Marcin Jasiński może złożyć wniosek o wszczęcie procesu rozwiązania spółki z o.o. z zachowaniem procedury likwidacji, ponieważ nie zachodzą przesłanki do rozwiązania spółki bez likwidacji w trybie art. 25a ustawy o KRS. Natomiast w stosunku do spółki komandytowej możliwe jest rozważenie procesu rozwiązania spółki bez przeprowadzenia procesu likwidacji w trybie art. 67 § 1 k.s.h. Jednakże doprowadzenie do rozwiązania obydwu spółek nie spowoduje, że długi obydwu zadłużonych spółek znikną. W konsekwencji wierzyciele Marcina Jasińskiego będą mogli dochodzić swoich wierzytelności z jego majątku osobistego. Mając na uwadze tę okoliczność dla Marcina Jasińskiego korzystniej jest, aby wszczął procedurę upadłości likwidacyjnej obydwu zadłużonych spółek.

PODSUMOWANIE – PORADNIK PRAKTYCZNY

1. Jeżeli umowa spółki osobowej nie przewiduje możliwości rozwiązania spółki bez przeprowadzenia procesu likwidacji, konieczna jest zmiana umowy spółki.
2. Sprzedaż zadłużonej spółki nie jest rozwiązaniem, które pozwoli na uniknięcie odpowiedzialności za długi. Nawet bowiem w takim przypadku powołanie nowego zarządu nie spowoduje zwolnienia poprzednich członków zarządu, czy wspólników spółki osobowej z odpowiedzialności majątkiem osobistym z tytułu powstałych długów.
3. To nie likwidacja, ale ogłoszenie upadłości likwidacyjnej zadłużonej spółki pozwoli ostatecznie rozwiązać problem zadłużenia.
4. W razie, gdy majątek spółki nie wystarcza na spłatę długów, wspólnicy spółki kapitałowej mogą zostać zobowiązani do dopłat.
5. Majątek zadłużonej spółki podlega podziałowi proporcjonalnie do istniejących wierzytelności.
6. W obowiązujących przepisach nie ma obowiązku spłacenia wszystkich długów przed wykreśleniem spółki z rejestru KRS. Jakkolwiek wierzyciele mogą dochodzić spłaty długów w procesie likwidacji spółki. Rodzi to problemy natury prawnej, ponieważ zamiast oświadczenia do KRS, że wierzyciele zostali spłaceni w całości należy złożyć oświadczenie, że w toku likwidacji nie udało się zaspokoić wierzycieli w całości.

Autor: dr Mariusz Korcyl

Radca Prawny