Łączenie spółek poprzez przejęcie spółki osobowej przez spółkę komandytowo-akcyjną

W Kodeksie spółek handlowych przewidziano różne sposoby łączenia się spółek. W doktrynie wyróżniono jednorodne łączenie spółek polegające na łączeniu się spółek osobowych pomiędzy sobą na przykład spółki jawnej ze spółką komandytową. Z kolei łączeniem niejednorodnym nazwano łączenie się spółki osobowej na przykład spółki partnerskiej ze spółką akcyjną. Pewną specyfiką charakteryzuje się natomiast łączenie spółki komandytowo-akcyjnej z inną spółką osobową. Niniejszy artykuł skupia się na łączeniu się spółek osobowych, które uzyskuje się przez przeniesienie całego majątku przejmowanej spółki osobowej, tj. spółki jawnej, spółki partnerskiej, spółki komandytowej i spółki komandytowo-akcyjnej na przejmującą spółkę komandytowo-akcyjną. W wyniku połączenia cały majątek spółki osobowej przechodzi na przejmującą spółkę komandytowo-akcyjną, w zamian czego wspólnicy spółki osobowej otrzymują akcje spółki komandytowo-akcyjnej, stając się jej akcjonariuszami bądź nawet komplementariuszami. Spółką przejmującą w przypadku łączenia się spółek osobowych może być zatem wyłącznie spółka kapitałowa lub spółka komandytowo-akcyjna. Skutkiem połączenia jest natomiast, że spółka osobowa zostaje wykreślona z KRS.

PROCEDURA ŁĄCZENIA SPÓŁKI OSOBOWEJ ZE SPÓŁKĄ KOMANDYTOWO-AKCYJNĄ PRZEZ PRZEJĘCIE – KROK PO KROKU

KROK PIERWSZY – SPORZĄDZENIE PLANU POŁĄCZENIA

Zasadą jest, że łączenie się spółek handlowych, czy to kapitałowych, czy osobowych wymaga sporządzenia planu połączenia. Nie inaczej jest w przypadku łączenia się z udziałem spółek osobowych, gdzie w art. 517 § 1 k.s.h. przewidziano, że plan łączenia spółek wymaga pisemnego uzgodnienia między łączącymi się spółkami.

Od  nakazu sporządzenia planu łączenia przewidziano wszakże wyjątek. I tak w myśl art. 517 § 2 k.s.h. w razie łączenia się wyłącznie spółek osobowych przez zawiązanie nowej spółki, zwanej potocznie fuzją, przygotowanie planu połączenia nie jest obowiązkowe z uwzględnieniem art. 520.

Istotne: Przygotowanie planu połączenia jest jednak obowiązkowe, gdy jedną z łączących się spółek jest spółka komandytowo-akcyjna bądź gdy łączą się dwie spółki komandytowo-akcyjne., o czym stanowi powołany wyżej art. 520 k.s.h. W ten sposób spółka komandytowo-akcyjna została potraktowana, tak jak gdyby była spółką kapitałową pomimo tego, że jest spółką osobową.

W przypadku łączenia się zatem spółek osobowych z udziałem spółki komandytowo-akcyjnej należy zastosować dodatkowo następujące przepisy.

Po pierwsze, art. 501 k.s.h., zgodnie z którym zarząd każdej z łączących się spółek sporządza pisemne sprawozdanie uzasadniające połączenie, jego podstawy prawne i uzasadnienie ekonomiczne, a zwłaszcza stosunek wymiany udziałów lub akcji, o którym mowa w (art. 499 elementy planu połączenia). W przypadku szczególnych trudności związanych z wyceną udziałów lub akcji łączących się spółek, sprawozdanie powinno wskazywać na te trudności (art. 501 § 1 k.s.h.)

Poza tym zarząd każdej z łączących się spółek jest obowiązany informować zarządy pozostałych spółek tak, aby mogły one poinformować zgromadzenia wspólników albo walne zgromadzenia, o wszelkich istotnych zmianach w zakresie aktywów i pasywów, które nastąpiły między dniem sporządzenia planu połączenia a dniem powzięcia uchwały o połączeniu (art. 501 § 2 k.s.h.).

Po drugie, art. 502 § 2 i 3 k.s.h, zgodnie z którym sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmującej albo spółki, która ma być zawiązana w miejsce łączących się spółek, wyznacza biegłego na wspólny wniosek spółek podlegających łączeniu. W uzasadnionych przypadkach sąd może wyznaczyć dwóch albo większą liczbę biegłych. Sąd rejestrowy określa wynagrodzenie za pracę biegłego i zatwierdza rachunki jego wydatków. Jeżeli łączące się spółki dobrowolnie tych należności nie uiszczą w terminie dwóch tygodni, sąd rejestrowy ściągnie je w trybie przewidzianym dla egzekucji opłat sądowych.

Po trzecie, art. 503, zgodnie z którym biegły sporządza na piśmie szczegółową opinię w terminie określonym przez sąd, nie dłuższym jednak niż dwa miesiące od dnia jego wyznaczenia, i składa ją sądowi rejestrowemu oraz zarządom łączących się spółek wraz z planem połączenia. Opinia ta zawiera co najmniej:

• stwierdzenie, czy stosunek wymiany udziałów lub akcji, o którym mowa w art. 499 (elementy planu połączenia), został ustalony należycie;
• wskazanie metody albo metod użytych dla określenia proponowanego w planie połączenia stosunku wymiany udziałów lub akcji wraz z oceną zasadności ich zastosowania;
• wskazanie szczególnych trudności związanych z wyceną udziałów lub akcji łączących się spółek;
• w przypadku wskazania przez spółkę informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa lub innych prawnie chronionych informacji zawartych w opinii biegły składa do sądu rejestrowego dodatkowo odpis opinii z pominięciem tych informacji;
• na pisemne żądanie biegłego zarządy łączących się spółek przedłożą mu dodatkowe wyjaśnienia lub dokumenty.

Istotne: Drugim odstępstwem od zwolnienia z obowiązku przygotowaniu planu połączenia z udziałem spółek osobowych w ramach fuzji jest sytuacja, gdy wspólnik spółki osobowej wystąpi z żądaniem badania planu przez biegłego. Oznacza to, że skoro wspólnik zażąda badania planu przez biegłego, to tym samym należy taki plan sporządzić.

KROK DRUGI – ELEMENTY PLANU POŁĄCZENIA Z UDZIAŁEM SPÓŁEK OSOBOWYCH

Zgodnie z art. 518 § 1 k.s.h., plan połączenia powinien zawierać co najmniej:

• formę prawną, firmę i siedzibę każdej z łączących się spółek, sposób łączenia, a w przypadku połączenia przez zawiązanie nowej spółki – również formę prawną, firmę i siedzibę tej spółki;
• liczbę i wartość udziałów albo akcji spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej, przyznanych wspólnikom łączącej się spółki osobowej, oraz wysokość ewentualnych dopłat;
• dzień, od którego udziały albo akcje przyznane wspólnikom łączącej się spółki osobowej uprawniają do uczestnictwa w zysku spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej;
• szczególne korzyści dla wspólników łączącej się spółki osobowej, a także innych osób uczestniczących w połączeniu, jeżeli takie zostały przyznane.

KROK TRZECI – DOKUMENTY ZAŁĄCZANE DO PLANU POŁĄCZENIA Z UDZIAŁEM SPÓŁEK OSOBOWYCH

Zgodnie z art. 499 § 2 k.s.h, który znajdzie zastosowanie poprzez art. 518 § 2 k.s.h. w przypadku łączenia z udziałem spółek osobowych, w tym w szczególności spółki komandytowo-akcyjnej do planu połączenia należy dołączyć:

• projekt uchwał o połączeniu spółek;
• projekt zmian umowy albo statutu spółki przejmującej bądź projekt umowy albo statutu spółki nowo zawiązanej;
• ustalenie wartości majątku spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia;
• oświadczenie zawierające informację o stanie księgowym spółki sporządzoną dla celów połączenia na dzień, o którym mowa w pkt 3, przy wykorzystaniu tych samych metod i w takim samym układzie jak ostatni bilans roczny.

Ponadto zgodnie z art. 499 § 3 k.s.h, w informacji, o której mowa w § 2 pkt 4 art. 499 § 2 k.s.h, tj. oświadczenia zawierającego informację o stanie księgowym spółki:

• nie jest konieczne przedstawienie nowej inwentaryzacji;
• wartości wykazane w ostatnim bilansie powinny być zmienione tylko w przypadku, gdy jest to konieczne dla odzwierciedlenia zmian w zapisach księgowych; należy wówczas uwzględnić tymczasowe odpisy amortyzacyjne i zapasy oraz istotne zmiany w aktualnej wartości niewykazane w księgach.

KROK CZWARTY – OBOWIĄZEK ZGŁOSZENIA PLANU POŁĄCZENIA DO SĄDU REJESTROWEGO

W przypadku połączenia spółek osobowych, najpierw dokonuje się zgłoszenia planu połączenia do sądu rejestrowego, a dopiero następnie zawiadamia się wspólników o planowanym połączeniu.

Istotne: Plan połączenia wymaga zgłoszenia do KRS wszystkich łączących się spółek.

W przypadku spółek osobowych zgłoszenia dokonują wspólnicy uprawnieni do prowadzenia spraw spółki.

Istotne: Nie istnieje obowiązek ogłaszania planu połączenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym  planu połączenia z udziałem spółek osobowych. Jednakże plan połączenia z udziałem spółki komandytowo-akcyjnej podlega obowiązkowemu ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Jest to w konsekwencji wymagane dla spółek kapitałowych i spółek komandytowo-akcyjnych, które uczestniczą w procesie połączenia.

Ogłoszenie planu połączenia musi nastąpić nie później niż na miesiąc przed datą zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia, na którym ma być podjęta uchwała o połączeniu (art. 500 § 2 k.s.h.). Od tej reguły art. 500 § 2¹ k.s.h., przewiduje wyjątek dla spółki, która nie później niż na miesiąc przed dniem rozpoczęcia zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, na którym ma być powzięta uchwała o połączeniu, nieprzerwanie do dnia zakończenia zgromadzenia podejmującego uchwałę w sprawie połączenia bezpłatnie udostępni do publicznej wiadomości plan połączenia na swojej stronie internetowej.

KROK PIĄTY – NAKAZ DOŁĄCZENIA WNIOSKU O WYZNACZENIE BIEGŁEGO WRAZ Z PLANEM POŁĄCZENIA

Oprócz zgłoszenia planu połączenia do sądu rejestrowego należy ponadto dołączyć wniosek o wyznaczenie biegłego celem zbadania planu połączenia w zakresie rzetelności i poprawności (patrz art. 519 k.s.h.).

KROK SZÓSTY –  BADANIE PLANU POŁĄCZENIA SPÓŁEK OSOBOWYCH Z UDZIAŁEM SPÓŁKI KOMANDYTOWO-AKCYJNEJ PRZEZ BIEGŁEGO

Jak stanowi art. 520 § 1 k.s.h., gdy spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną jest spółka akcyjna albo spółka komandytowo-akcyjna, plan połączenia należy poddać badaniu przez biegłego w zakresie poprawności i rzetelności.

Z kolei w przypadku innym niż określony powyżej, plan połączenia należy poddać badaniu biegłego, gdy zażąda tego co najmniej jeden ze wspólników łączących się spółek, składając w tej sprawie w spółce, której jest wspólnikiem, pisemny wniosek, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia powiadomienia go przez spółkę o zamiarze połączenia.

KROK SIÓDMY – DWUKROTNE ZAWIADOMIENIE WSPÓLNIKÓW O ZAMIARZE POŁĄCZENIA

Zgodnie z art. 521 § 1 k.s.h. łącząca się spółka zawiadamia wspólników, którzy nie prowadzą spraw spółki, dwukrotnie, w sposób przewidziany dla zawiadamiania wspólników, o zamiarze połączenia z inną spółką. Pierwszego zawiadomienia dokonuje się nie później niż na sześć tygodni przed planowanym dniem podjęcia uchwały o połączeniu, a drugiego w odstępie nie krótszym niż dwa tygodnie od daty pierwszego zawiadomienia. Zgłoszenie wniosku, o którym mowa w art. 520 § 2, który dotyczy badania planu przez biegłego wymaga dodatkowego zawiadomienia, wskazującego nowy termin planowanego podjęcia uchwały.

Zawiadomienie to powinno określać co najmniej miejsce oraz termin, w którym wspólnicy mogą się zapoznać z dokumentami połączenia. Termin ten nie może być krótszy niż miesiąc przed planowanym dniem powzięcia uchwały o połączeniu.

KROK ÓSMY – PRZEGLĄDANIE DOKUMENTÓW PRZEZ WSPÓLNIKÓW

Zgodnie z art. 521 § 3 k.s.h. przepis art. 505 stosuje się odpowiednio. Przepis ten natomiast stanowi, że wspólnicy łączących się spółek mają prawo przeglądać następujące dokumenty:

• plan połączenia;
• sprawozdania finansowe oraz sprawozdania zarządów z działalności łączących się spółek za trzy ostatnie lata obrotowe wraz ze sprawozdaniem z badania, jeśli sprawozdanie z badania było sporządzane;
• dokumenty, o których mowa w art. 499 (elementy planu połączenia);
• sprawozdania zarządów łączących się spółek sporządzone dla celów połączenia, o których mowa w art. 501 (obowiązki zarządów łączących się spółek);
• opinię biegłego, o której mowa w art. 503 (opinia biegłego z badania planu połączenia spółek).

Istotne: Jeżeli łącząca się spółka prowadziła działalność w okresie krótszym niż trzy lata, sprawozdania, powinny obejmować cały okres działalności spółki.

Wspólnicy mogą żądać udostępnienia im bezpłatnie w lokalu spółki odpisów dokumentów, o których mowa powyżej. Wspólnikom, którzy wyrazili zgodę na wykorzystanie przez spółkę środków komunikacji elektronicznej w celu przekazywania informacji, można przesłać odpisy tych dokumentów w formie elektronicznej.

KROK DZIEWIĄTY – UDOSTĘPNIENIE DOKUMENTÓW NA STRONIE INTERNETOWEJ SPÓŁKI JAKO CZYNNOŚĆ ZWALNIAJĄCA Z OBOWIĄZKU UDOSTĘPNIENIA DOKUMENTÓW WSPÓLNIKOM PRZEZ SPÓŁKĘ

Zgodnie z art. 505 § 3¹ k.s.h. przepisów dotyczących przeglądania dokumentów przez wspólników nie stosuje się, gdy spółka nie później niż na miesiąc przed dniem rozpoczęcia zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, na którym ma być powzięta uchwała o połączeniu, nieprzerwanie do dnia zakończenia zgromadzenia podejmującego uchwałę w sprawie połączenia bezpłatnie udostępni do publicznej wiadomości dokumenty, o których mowa powyżej, na swojej stronie internetowej bądź w tym terminie umożliwi wspólnikom na swojej stronie internetowej dostęp do tych dokumentów w wersji elektronicznej i ich druk.

Bezpośrednio przed powzięciem uchwały o połączeniu spółek, wspólnikom należy ustnie przedstawić istotne elementy treści planu połączenia, sprawozdania zarządu i opinii biegłego oraz wszelkie istotne zmiany w zakresie aktywów i pasywów, które nastąpiły między dniem sporządzenia planu połączenia a dniem powzięcia uchwały.

KROK DZIESIĄTY – UCHWAŁA O POŁĄCZENIU SPÓŁEK OSOBOWYCH

Kwestie uchwał o połączeniu spółek z udziałem spółek osobowych reguluje zasadniczo art. 522 § 1 – 6 k.s.h.

Tak więc łączenie się spółek wymaga uchwały zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia łączącej się spółki kapitałowej i uchwały wszystkich wspólników łączącej się spółki osobowej.

Uchwała zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia łączącej się spółki kapitałowej wymaga większości trzech czwartych głosów, reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego, chyba że umowa lub statut spółki przewidują surowsze warunki.

W przypadku łączenia się spółki komandytowej lub spółki komandytowo-akcyjnej wymagana jest jednomyślność komplementariuszy oraz uchwała komandytariuszy bądź akcjonariuszy, za którą wypowiedzą się osoby reprezentujące co najmniej trzy czwarte sumy komandytowej bądź kapitału zakładowego, chyba że umowa lub statut przewidują warunki surowsze.

W przypadku gdy w łączącej się spółce akcyjnej lub w spółce komandytowo-akcyjnej występują akcje różnego rodzaju, uchwała o łączeniu jest podejmowana w drodze głosowania oddzielnymi grupami.

Uchwały powinny zawierać zgodę na plan połączenia, a także na proponowane zmiany umowy lub statutu spółki przejmującej bądź na treść umowy lub statutu nowej spółki.

Istotne: Uchwały powinny być umieszczone w protokole sporządzonym przez notariusza.

KROK JEDENASTY –  ZGŁOSZENIE POŁĄCZENIA DO KRS  

Zarząd łączącej się spółki kapitałowej i wspólnicy prowadzący sprawy łączącej się spółki osobowej zgłoszą do sądu rejestrowego połączenie spółek w celu wpisania do rejestru (art. 523 § 1 k.s.h).

Istotne: W przypadku, gdy dojdzie do połączenia przykładowo spółki jawnej ze spółką komandytowo-akcyjną zgłoszenia do KRS dokonują w imieniu spółki jawnej wspólnicy uprawnieni do prowadzenia spraw spółki, zaś w imieniu przejmującej spółki komandytowo-akcyjnej komplementariusze, o ile nie zostali pozbawieni prawa do reprezentacji spółki.

Wykreślenie przejmowanej spółki osobowej z rejestru może nastąpić nie wcześniej niż z dniem zarejestrowania podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej lub wpisu do rejestru nowej spółki ( art. 523 § 2 k.s.h).

Do łączenia z udziałem spółek osobowych przepisy art. 507 § 2 i § 3 stosuje się odpowiednio.

Zatem zgodnie z art. 507 § 2 k.s.h., w przypadku gdy siedziby właściwych sądów rejestrowych znajdują się w różnych miejscowościach, sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej zawiadamia z urzędu niezwłocznie sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmowanej bądź spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki o swoim postanowieniu, o którym mowa w art. 493 § 2. Przepis ten stanowi zaś, że połączenie następuje z dniem wpisania połączenia do rejestru właściwego według siedziby, odpowiednio spółki przejmującej albo spółki nowo zawiązanej (dzień połączenia). Wpis ten wywołuje skutek wykreślenia spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, z uwzględnieniem art. 507.

W przypadku siedzib sądów znajdujących się w różnych miejscowościach, sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmowanej bądź każdej ze spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki przekazuje z urzędu dokumenty spółki wykreślonej z rejestru, celem ich przechowania, sądowi rejestrowemu właściwemu według siedziby spółki przejmującej bądź spółki nowo zawiązanej (art. 507 § 3 k.s.h.).

KROK DWUNASTY – OGŁOSZENIE POŁĄCZENIA

Zgodnie z art. 524 k.s.h. ogłoszenie o połączeniu spółek jest dokonywane na wniosek spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej.

Ponieważ łączenie niniejsze dotyczy łączenia z udziałem spółki komandytowo-akcyjnej ogłoszenie powinno być dokonane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym lub w innym miejscu wskazanym przez statut spółki.

KROK TRZYNASTY –  ODPOWIEDZIALNOŚĆ WSPÓLNIKÓW

Wspólnicy łączącej się spółki osobowej odpowiadają na dotychczasowych zasadach, subsydiarnie wobec wierzycieli spółki, solidarnie ze spółką przejmującą albo spółką nowo zawiązaną, za zobowiązania spółki osobowej powstałe przed dniem połączenia, przez okres trzech lat licząc od tego dnia (art. 525 § 1 k.s.h.).

Przepis art. 31 stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że zgodnie z tym przepisem wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika). Nie ma przy tym przeszkód do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Jednakże subsydiarna odpowiedzialność wspólnika nie dotyczy zobowiązań powstałych przed wpisem do rejestru.

CO NA TO SĄD?

W wyroku NSA w sprawie sygn. II FSK 1060/21 zostało potwierdzone, że w przypadku połączenia przez przejęcie, dwuletni termin posiadania udziałów jest kontynuowany przez spółkę przejmującą i ma zastosowanie do zwolnienia z podatku u źródła, co jest zgodne z zasadą sukcesji podatkowej.

PRZYKŁAD Z ŻYCIA WZIĘTY

GALERA spółka jawna postanowiła połączyć się z HEGON spółką komandytowo-akcyjną. W tym celu sporządzono plan połączenia wraz z załącznikami. Plan został zgłoszony i ogłoszony w MSiG oraz na stronach internetowych każdej z łączących się spółek. Plan został poddany badaniu przez biegłego, który stwierdził jego rzetelność i poprawność. Następnie wspólnicy spółki jawnej oraz komplementariusza i akcjonariusze spółki komandytowo-akcyjnej łączących się spółek otrzymali zawiadomienie o zamiarze połączenia. Ponieważ nikt nie zgłosił zastrzeżeń podjęte zostały w obydwu spółkach uchwały za połączeniem. Dokonano więc zgłoszenia do KRS i ogłoszenia w MSiG na wniosek spółki komandytowo-akcyjnej.

PODSUMOWANIE – PORADNIK PRAKTYCZNY

1. W procedurze łączenia nie może jednak uczestniczyć spółka w likwidacji, która rozpoczęła podział majątku oraz spółka w upadłości. Jednakowoż brak przeszkód natury prawnej, aby w połączeniu uczestniczyła spółka likwidacji, która nie rozpoczęła jeszcze podziału majątku.
2. Spółka komandytowo-akcyjna może natomiast uczestniczyć w połączeniu, nawet jeżeli cały kapitał zakładowy tej spółki nie został wniesiony. Twierdzenie to należy wywieść z art. 431 k.s.h.
3. Połączenie przez przejęcie oznacza, że majątek innej spółki osobowej przechodzi do spółki komandytowo-akcyjnej, zaś wspólnicy osobowej spółki przejmowanej stają się akcjonariuszami, a niekiedy komplementariuszami spółki komandytowo-akcyjnej.
4. Przejmowana spółka osobowa w wyniku połączenia traci byt przez przeprowadzenia likwidacji.
5. Połączenie spółki osobowej przez przejęcie, czyli inkorporację przez spółkę komandytowo-akcyjną jest pierwszym sposobem na połączenie tych spółek. Innym sposobem jest fuzja, czyli połączenie przez utworzenie nowej spółki komandytowo-akcyjnej.
6. Spółki osobowe mogą się łączyć ze sobą tylko przez zawiązanie spółki kapitałowej albo spółki komandytowo-akcyjnej, lub przez przejęcie przez spółkę komandytowo-akcyjną. 

Autor: dr Mariusz Korcyl

Radca Prawny